رونمایی از سامانه صدور یکپارچه دسته‌چک (صیاد)

با رونمایی از سامانه صدور یکپارچه دسته‌چک (صیاد) از امروز در کنار دسته‌چک‌های متعارف که از گذشته رواج داشته، دسته‌چک‌های جدید به جریان می‌افتند که در کنار اتحاد شکلی، در نحوه صدور نیز از مکانیزم و منشأ یکسانی پیروی می‌کنند. نسل جدید دسته‌چک‌های صادره که به دسته‌چک صیادی معروف هستند، ارتباط متقاضی دسته‌چک با شعبه را به ارتباط متقاضی با یک سامانه تغییر می‌دهند. بنابراین با کنار رفتن شعبه و عوامل انسانی، فرآیند اعتبارسنجی، صدور و رصد استفاده از چک کاملا مکانیزه می‌شود.

دسته‌چک‌های کنونی نیز گرچه از یک بازه زمانی حدود هشت ماهه برای استفاده برخوردار هستند، اما از اردیبهشت سال آینده کاملا منقضی خواهند شد. به این ترتیب تا اردیبهشت سال آینده نسل جدید دسته‌چک‌ها (صیادی) در کنار نسل کنونی به گردش درخواهد آمد، اما از سال آینده فقط نسل صیادی امکان‌ مبادله و گردش در نظام بانکی را دارد.

البته سیاست‌گذار با درنظر گرفتن کارکرد عرفی دسته‌چک در بازار کسب‌و‌کار گزینه نقدشوندگی را برای چک‌های مدت‌دار حتی با موعدهای بلندمدت فعال نگه داشته است. در واقع از اردیبهشت سال آینده نحوه وصول چک‌هایی که در قالب دسته‌چک‌های کنونی (غیرصیادی) صادرشده، تغییر می‌کند. چک‌های صادرشده در حالت فعلی از اردیبهشت‌ماه به بعد فقط در بانک مرجع صدور دسته‌چک قابل‌وصول و نقدشوندگی است. سیاست‌گذار، پس از پایان دوره گذار ارائه خدمات مالی به این نوع چک در قالب روش‌های دیگر را محدود کرده است تا از اردیبهشت فقط یک نوع چک (صیادی) در نظام بانکی گردش داشته باشد. به گفته مقام‌های بانک مرکزی فاز کنونی، فاز اول سامانه صیاد است و پس از ساماندهی دسته چک‌ها در مرحله بعد این روند برای چک‌های رمزدار و چک‌های مبادله‌ای بین بانک‌ها نیز به اجرا در می‌آید

بازگشت اعتبار به چک

براساس این گزارش رئیس کل بانک مرکزی در جلسه شورای پول و اعتبار، وجود این سامانه را موجب «بازگشت اعتبار به چک» دانست. اعتباری که به دلایل مختلف از این ابزار گرفته شده بود و عملا کاربرد چک را از یک ابزار پرداخت کوتاه‌مدت تغییر داده بود. در گذشته به‌دلیل خلأهای موجود در سیستم بانکی و اعتباری کشور و نبود قوانین مشخص و شفاف، این ابزار در یک وجه به‌عنوان ابزار تامین مالی در کوتاه‌مدت مورد استفاده قرار می‌گرفت و در وجه دیگر نیز به‌عنوان ابزار ضمانت و وثیقه مورد بهره‌برداری قرار گرفته بود. این درحالی است که براساس ماده ۳۱۰ قانون تجارت «چک سندی است که به موجب آن، صادر‌کننده مقدار یا کل وجهی را که پیش مخاطب چک دارد مسترد می‌کند.» به عبارت دیگر، چک مانند سفته وسیله معامله اعتباری نیست؛ اما در شرایط کنونی از این ابزار به‌عنوان یک معامله اعتباری استفاده می‌شده است. این روند باعث شده بود که در برخی موارد افراد نتوانند جریان اعتباری خود را تنظیم و در نتیجه میزان چک‌های برگشتی به مرور رشد کرده است. به همین دلیل است که رئیس کل بانک مرکزی فعال شدن سامانه صیاد را یکی از عوامل موثر در بازگشت اعتبار به چک عنوان کرده است. درحال حاضر سالانه به‌طور متوسط بیش از ۱۲۰میلیون قطعه چک عادی در مبادلات روزانه مردم رد و بدل می‌شود که ارزش آن بیش از ۶۰۰ هزار میلیارد تومان است. براساس آخرین آمارها میزان چک‌های برگشتی در تیر ماه بالغ بر ۵/ ۱ میلیون فقره بود که ارزش آن معادل ۱۳ هزار میلیارد تومان است. این موضوع به این معنا است که تقریبا از هر ۱۰ چک مبادله‌شده در سیستم بانکی ۲ فقره از آن برگشت خورده است.

شماره چک یکتا

یکی دیگر از نکات قابل تامل چک‌های صیاد داشتن شماره یکتا است. شماره یکتا یک شماره منحصر به فرد برای هر برگ چک است. این شماره به گیرنده چک امکان می‌دهد تا تنها با یک پیامک از میزان اعتبار فرد صادر‌کننده چک مطلع شود. با پیامک شماره یکتا به شماره‌ای که اعلام می‌شود، اطلاعات پایه فرد صادر‌کننده چک برای گیرنده چک ارسال می‌شود. هدف از این کار کاهش تنش‌های ناشی از صدور چک‌های بالامحل توسط افراد کم‌اعتبار است. همچنین با این سامانه ابعاد چک‌های مختلف دولتی و خصوصی در یک استاندارد مناسب قرار می‌گیرد و در نتیجه امکان جعل این چک که کمتر خواهد شد. در این خصوص وجه تمایز، هریک از چک‌ها تنها درج نام و آرم بانک صادر‌کننده است. با صدور این نوع چک‌ها به محض آنکه اولین چک شخص برگشت بخورد، به‌دلیل وجود امکان استعلام و مطلع شدن افراد مبنی بر فاقد بودن اعتبار، بنابراین از اخذ چک‌های کسانی که بدحساب هستند اجتناب می‌شود و این می‌تواند بسیاری از پرونده‌های قضایی مرتبط را کاهش دهد.

حذف قدرت شعب در صدور دسته چک

از ویژگی‌های دیگر دسته چک‌های سامانه صیاد می‌توان به حذف نقش شعب بانکی در صدور دسته چک اشاره کرد. در این سامانه دیگر شعب بانکی مرجع صدور دسته چک نیستند، بلکه فرد درخواست‌کننده دسته‌چک از طریق سامانه بانک مرکزی اعتبارسنجی شده و دسته چک برایش صادر می‌شود. دسته چک صیاد متحدالشکل است و تنها لوگوی بانک‌ها وجه تمایز آنها از یکدیگر است. این درحالی بود که در سال‌های گذشته، امکان صدور دسته‌چک براساس روابط شعب و مشتریان شکل گرفته شده بود و راستی‌آزمایی شفافی برای فرد دارای چک وجود نداشت. در نتیجه این امکان وجود داشت که افراد پرریسک با سوابق نامناسب از مزیت این ابزار پرداخت بهره‌مند می‌شدند.

پاسخ بدهید